Naar de inhoud

Gezondheidsverschillen bij kinderen

Inleiding

Gezondheidsverschillen ontstaan al op jonge leeftijd en worden groter als kinderen ouder worden. Dit blijkt uit landelijk en internationaal onderzoek en ook uit onderzoek onder Utrechtse kinderen. De aandacht voor en inzet op gezondheidsverschillen is zowel landelijk als in Utrecht groot . Een belangrijke vraag is: Welke gezondheidsverschillen zijn er precies bij Utrechtse kinderen? En worden deze verschillen kleiner of groter over de tijd? In deze speciale uitgave van de Volksgezondheidsmonitor Utrecht (VMU) beschrijven we verschillen in gezondheid, leefstijl en kansen op gezondheid bij Utrechtse kinderen uitgroep zeven en acht (10- t/m 12-jarigen). Er is aandacht voor verschillen naar geslacht, gezinswelvaart, migratieachtergrond, gezinssamenstelling en wijk. We laten ook zien of deze verschillen de afgelopen jaren groter of kleiner zijn geworden. Informatie over algemene ontwikkelingen voor thema’s staat in deze samenvatting. Deze speciale uitgave gaat over de ontwikkeling in verschillen bij deze thema’s.

De kans op een gezond leven wordt bepaald door de omstandigheden waarin je opgroeit, leert, woont en leeft. Deze omstandigheden bepalen de gezondheid en noemen we de onderliggende oorzaken van gezondheid. Deze speciale uitgave richt zich op de onderliggende oorzaken die de Wereld Gezondheid Organisatie (WHO), de G4 en het Utrechts Gezondheidsmodel ook benoemen, namelijk de sociale omgeving, fysieke omgeving, gezondheidszorg en of kinderen opgroeien in armoede.

De cijfers zijn grotendeels gebaseerd op data van de Jeugdmonitor Utrecht (JMU). Dit is een tweejaarlijks vragenlijstonderzoek onder Utrechtse kinderen uit groep zeven en acht van de basisschool. In 2021 deden van oktober tot en met december ruim 2.700 kinderen van 44 Utrechtse basisscholen mee. Voor de meeste indicatoren van de JMU zijn gegevens beschikbaar over de periode 2008 tot en met 2021 dus we beschrijven vooral langjarige trends. Naast de gegevens van de JMU hebben we ook gegevens van het CBS over armoede over de periode 2015 t/m 2020 gebruikt en registratiegegevens over buurtteamhulp en jeugdzorg van de gemeente uit 2020/2021. De benoemde verschillen tussen groepen en ontwikkelingen in de verschillen zijn allen statistisch significant.

De meest recente data is verzameld tijdens de coronapandemie. Deze cijfers bieden een eerste inzicht in de situatie tijdens de coronapandemie. We benadrukken dat dit een momentopname is en slechts één meetmoment in een uitzonderlijke periode.

Deze speciale uitgave van de VMU focust op gezondheidsverschillen bij kinderen van 10 t/m 12 jaar. In september 2021 is een speciale uitgave uitgekomen over de eerste 1000 dagen van Utrechtse kinderen. In de huidige speciale uitgave hebben we een samenvatting opgenomen over de gezondheidsverschillen bij deze kinderen. Ook is een samenvatting van gezondheidsverschillen bij jongeren uit klas twee en vier van het voorgezet onderwijs toegevoegd.  Tegelijkertijd met deze speciale uitgave over kinderen, publiceren we ook een tweede uitgave van de monitor over gezondheidsverschillen en kansen op gezondheid bij volwassenen.

Samenvatting


Verschillen in gezondheid en leefstijl

Kinderen die vaker een minder goede kwaliteit van leven en gezondheid hebben, komen uit:
  • Gezinnen met een lage welvaart
  • Eenoudergezinnen
  • Gezinnen met co-ouderschap

Kinderen met een minder goede leefstijl komen uit:
  • Gezinnen met een lage welvaart
  • Eenoudergezinnen
Zij sporten en bewegen minder, hebben vaker een hoog beeldschermgebruik en minder vaak controle op gamegedrag.

Sommige verschillen in mentale gezondheid en beweging en sport worden groter. Kinderen die steeds verder achterop raken zijn:
  • Voor mentale gezondheid: kinderen uit eenoudergezinnen of die in Vleuten-De Meern of Leidsche Rijn wonen
  • Voor beweging en sportlidmaatschap: kinderen met een overig niet-westerse migratieachtergrond of die in Zuidwest of Overvecht wonen

Sommige verschillen in ervaren gezondheid, alcohol en ontbijt worden kleiner, doordat groepen met een minder goede gezondheid of leefstijl een gunstige(re) ontwikkeling laten zien:
  • Voor ervaren gezondheid: kinderen met een Turkse migratieachtergrond en uit de wijken Zuid, Zuidwest, Noordwest en Overvecht
  • Voor wel eens alcohol drinken: kinderen zonder migratieachtergrond en uit de wijken Noordoost, Oost of Vleuten-De Meern
  • Voor ontbijten: kinderen uit Overvecht of Noordwest en kinderen met een Turkse migratieachtergrond

Sommige verschillen in beeldschermgebruik en controle over gamegedrag nemen af, doordat groepen kinderen die gunstiger scoorden, vaker beeldschermen gaan gebruiken en minder controle hebben. Dit geldt voor:
  • Meisjes
  • Kinderen zonder migratieachtergrond (alleen beeldschermgebruik)

Verschillen in kansen op een gezond leven


De volgende groepen kinderen hebben gemiddeld minder kansen op een gezond leven:
  • Kinderen met een lage gezinswelvaart
  • Kinderen uit eenoudergezinnen
  • Kinderen met een overig niet-westerse migratieachtergrond

Verschillen in de sociale en fysieke omgeving tussen kinderen met lage en hoge gezinswelvaart worden vaak groter, doordat kinderen met lage welvaart:
  • een stijging van discriminatie ervaren
  • steeds vaker een gezinslid met langdurige ziekte, handicap of verslaving hebben
  • een minder snelle daling van pesten op school ervaren
  • een stijging van onveiligheidsgevoel op of rond school en speelplekken ervaren

Kinderen uit eenoudergezinnen raken verder achterop doordat ze:
  • een stijging van discriminatie ervaren
  • zich minder vaak veilig voelen
  • iets vaker langdurig op bijstandsniveau leven.

Aangrijpingspunten aanpak gezondheidsverschillen bij kinderen


Sommige groepen kinderen in Utrecht hebben iets meer of iets anders nodig om hun gezondheidsachterstand in te lopen of gelijke kansen op gezondheid te krijgen. Kinderen uit gezinnen met lage welvaart en uit eenoudergezinnen hebben structureel een achterstand in gezondheid, leefstijl en kansen op een gezond leven en raken vaak ook steeds verder achterop. Kinderen met een overig niet-westerse migratieachtergrond hebben minder kansen op gezondheid.


Leeswijzer

In deze uitgave beschrijven we verschillen onder Utrechtse kinderen uit groep zeven en acht naar geslacht, gezinswelvaart, migratieachtergrond, gezinssamenstelling en wijk.

Voor elk onderwerp beschrijven we:
  1. De indicatoren die we gebruiken
  2. De meest recente verschillen in Utrecht, meestal in 2021
  3. De ontwikkeling in deze verschillen, meestal van 2008 t/m 2021
Tot slot geven we een beknopte samenvatting van gezondheidsverschillen bij jonge Utrechtse kinderen (t/m 2 jaar) en Utrechtse jongeren uit klas twee en vier van het voortgezet onderwijs.

Verdeling Utrechtse 10- t/m 12-jarigen naar geslacht, gezinswelvaart, gezinssamenstelling, migratieachtergrond en wijk

8% van de Utrechtse 10- t/m 12-jarigen heeft een lage gezinswelvaart, 47% een gemiddelde gezinswelvaart en 45% een hoge gezinswelvaart.

De verdeling naar gezinswelvaart en gezinssamenstelling is gebaseerd op de groep kinderen die heeft deelgenomen aan de Jeugdmonitor Utrecht 2021. De overige indicatoren zijn gebaseerd op gegevens over de gehele populatie 10- t/m 12-jarigen in Utrecht.

Gezondheid

Leefstijl

Sociale omgeving

Fysieke omgeving

Zorg

Armoede

Gezondheidsverschillen andere leeftijdsgroepen